Η πολιτική μιας κεντρικής τράπεζας που είναι αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο προσανατολισμένη στην παροχή μιας ποσότητας χρήματος που έχει στο μυαλό της και καθόλου ή σχεδόν καθόλου στα επιτόκια. – Σε περιόδους χρηματοπιστωτικών κρίσεων, όπως στην Ιαπωνία μετά το 1990 και παγκοσμίως το 2009, η πολιτική αυτή φαίνεται να είναι το κατάλληλο μέσο για την αποφυγή της πιστωτικής κρίσης και την άμβλυνση της ύφεσης. – Αναλυτικότερα, υπάρχουν διάφοροι τρόποι, δηλαδή η κεντρική τράπεζα – αγοράζει κρατικά ομόλογα, γεγονός που διευρύνει την προσφορά χρήματος- ταυτόχρονα, η αυξημένη ζήτηση στην αγορά κεφαλαίων αποσκοπεί στη μείωση των αποδόσεων των μακροπρόθεσμων τίτλων και στην άσκηση πίεσης στο επίπεδο των επιτοκίων συνολικά- – αγοράζει εταιρικά ομόλογα και εμπορικά έγγραφα. Με τον τρόπο αυτό, η παροχή ρευστότητας στις επιχειρήσεις διασφαλίζεται άμεσα από την κεντρική τράπεζα παρά τη στενότητα ρευστότητας. Αυτή τη μορφή ποσοτικής χαλάρωσης επέλεξε – εκτός από την αγορά κρατικών ομολόγων – η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ την άνοιξη του 2009, παρόλο που θέτει σε μειονεκτική θέση τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις που δεν είναι σε θέση να εκδώσουν και εξαρτώνται από τραπεζικά δάνεια, δηλαδή προκαλεί προφανώς αθέμιτο ανταγωνισμό- – αγοράζει καλυμμένα ομόλογα, η ποιότητα των οποίων υπόκειται σε ειδικές απαιτήσεις – όπως το επίπεδο αξιολόγησης, η καταλληλότητα ως εγγύηση στην κεντρική τράπεζα, το ύψος της έκδοσης της εκάστοτε έκδοσης- τα ιδρύματα μπορούν έτσι να ανταλλάξουν αυτά τα έντοκα γραμμάτια με χρήματα της κεντρικής τράπεζας. Τον Ιούλιο του 2009, η ΕΚΤ αγόρασε από τις τράπεζες ομόλογα εξασφαλισμένα με περιουσιακά στοιχεία (καλυμμένα ομόλογα όπως τα Pfandbriefe) αξίας 60 δισεκατομμυρίων ευρώ- – δεν αγοράζει τίτλους, αλλά τους παίρνει ως εγγύηση για την παροχή ρευστότητας (χρήματα της κεντρικής τράπεζας) από τις τράπεζες. Ταυτόχρονα, χαλαρώνει τις απαιτήσεις για τις αποδεκτές εξασφαλίσεις (χαρτιά που είναι επιλέξιμα για αναχρηματοδότηση με την κεντρική τράπεζα) και παρατείνει τον χρόνο εντός του οποίου οι τράπεζες πρέπει να αποπληρώσουν τα δάνεια αυτά στην κεντρική τράπεζα (συναλλαγές repos). Αυτό το είδος ποσοτικής χαλάρωσης χρησιμοποιήθηκε από την ΕΚΤ πριν αγοράσει επίσης Pfandbriefe και καλυμμένα ομόλογα συνολικού ύψους 60 δισεκατομμυρίων ευρώ τον Ιούνιο του 2009. Η παραλλαγή που περιγράφεται ονομάζεται επίσης “παθητική ποσοτική χαλάρωση” (ενισχυμένη πολιτική πιστωτικής στήριξης). Θεωρείται η καλύτερη μορφή ποσοτικής χαλάρωσης. Το ίδιο το γεγονός ότι οι πράξεις αναχρηματοδότησης που παρέχουν ρευστότητα είναι χρονικά περιορισμένες σημαίνει ότι η ρευστότητα που παρέχεται εξέρχεται από το σύστημα στο τέλος της διάρκειας, δηλαδή ότι το χρήμα που δημιουργήθηκε επιστρέφει στην κεντρική τράπεζα (πράξη αυτόματης εξόδου). Βέβαια, η ΕΚΤ πίστευε ότι θα έπρεπε να αγοράσει κρατικά ομόλογα για πρώτη φορά τον Μάιο του 2010 κατά τη διάρκεια της ελληνικής κρίσης, επειδή εκείνη τη στιγμή η κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος ήταν επικείμενη. – Το μειονέκτημα κάθε είδους πολιτικής ποσοτικής χαλάρωσης είναι ότι οι τράπεζες συχνά δεν χρησιμοποιούν τη ρευστότητα που λαμβάνουν -όπως προβλέπεται από το μέτρο- για να χορηγήσουν δάνεια σε πελάτες, αλλά τη χρησιμοποιούν για να αυξήσουν τα χρηματοοικονομικά τους αποθέματα ή ακόμη και για να επενδύσουν το φθηνό χρήμα στο εξωτερικό για να κερδίσουν τόκους. Τελικά, τα χρήματα δεν φτάνουν στην πραγματική οικονομία, όπως ήταν ο πραγματικός σκοπός του μέτρου. Σε κάθε περίπτωση, οι επενδύσεις δύσκολα τονώνονται από την ποσοτική χαλάρωση. Επιπλέον, τα τεχνητά χαμηλά επιτόκια σημαίνουν ζημία για τους αποταμιευτές. Έχει υπολογιστεί ότι μόνο λόγω των διαιτητικών αποδόσεων των τραπεζικών καταθέσεων, οι Γερμανοί πολίτες έχασαν 36 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, πράγμα που σημαίνει ότι έπρεπε να συμβάλουν σημαντικά στην αντιμετώπιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης που ακολούθησε την κρίση των στεγαστικών δανείων. – Τέλος, η οικονομική ιστορία μας διδάσκει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι το φθηνό χρήμα αργά ή γρήγορα οδηγεί σε κερδοσκοπικές φούσκες. – Βλέπε υπερβολή, κεντρική τραπεζική, αγορές, κεντρική τραπεζική, μπαζούκα, προσαρμογή ισολογισμού, φόρος αίματος, carry trades, καλυμμένα ομόλογα, απαγόρευση χρηματοδότησης του ελλείμματος, απόδοση διατροφής, τριετής προσφορά, Ευρωπαϊκή Νομισματική Ένωση, θεμελιώδες σφάλμα, χρηματοπιστωτική κρίση, βάρη, θέση Φρίντμαν, χρήμα δανειστής έσχατης ανάγκης, πιστωτική κρίση, πιστωτική στήριξη, παρατεταμένη, Larghezza, παγίδα ρευστότητας, διαγωνισμοί σταθερού επιτοκίου, εξασφαλίσεις, εμπορεύσιμα, νότιο μέτωπο, μυστική πολιτική, αναδιανομή, προκαλούμενη από την κεντρική τράπεζα, σχέση ζημίας-δανείου, πλήρης κατανομή, δωδεκάμηνοι διαγωνισμοί. – Πρβλ. ετήσια έκθεση 2008 της Deutsche Bundesbank, σ. 34 επ. (παροχή ρευστότητας από την ΕΚΤ κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης), μηνιαία έκθεση της ΕΚΤ του Μαρτίου 2009, σ. 31 επ. (επισκοπήσεις 2004-2008), ετήσια έκθεση 2008 της ΕΚΤ, σ. 113 επ. (παρουσίαση των μέτρων κατά τη διάρκεια της παροχής ρευστότητας κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης), μηνιαία έκθεση της ΕΚΤ του Ιουνίου 2009, σ. 37 επ. (μέτρα της ΕΚΤ λεπτομερώς- επισκοπήσεις), μηνιαία έκθεση της ΕΚΤ του Ιουλίου 2009, σ. 31 επ. 85 επ. (Νομισματική πολιτική της ΕΚΤ κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης- επισκοπήσεις), Μηνιαία έκθεση της ΕΚΤ του Αυγούστου 2009, σ. 37 επ. (Επιπτώσεις της πρώτης πράξης πιο μακροπρόθεσμης αναχρηματοδότησης διάρκειας ενός έτους), Μηνιαία έκθεση της Deutsche Bundesbank του Αυγούστου 2009, σ. 46 (Αγορά καλυμμένων ομολόγων από την ΕΚΤ- επισκοπήσεις), Μηνιαία έκθεση της ΕΚΤ του Δεκεμβρίου 2009, σ. 39 επ. (Παροχή ρευστότητας από τον Αύγουστο 2007 έως το 2009- επισκοπήσεις), Ετήσια έκθεση 2009 της Deutsche Bundesbank, σ. 39 επ. 34 επ. (επίδραση της ποσοτικής χαλάρωσης- επισκοπήσεις), Ετήσια έκθεση της ΕΚΤ 2009, σ. 17 στ. (απαρίθμηση και αξιολόγηση των ειδικών μέτρων), Έκθεση για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα 2009, σ. 93 επ. (αξιολόγηση όλων των ειδικών μέτρων νομισματικής πολιτικής- λεπτομερής παρουσίαση- πολλές επισκοπήσεις), Μηνιαία έκθεση της ΕΚΤ Ιανουαρίου 2010, σ. 67 επ. (νομισματική πολιτική της ΕΚΤ στη χρηματοπιστωτική κρίση- απαρίθμηση και αξιολόγηση των επιμέρους μέτρων), Μηνιαία έκθεση της ΕΚΤ Ιουνίου 2010. σ. 24 επ. και σ. 33 επ. (η δραματική κατάσταση στις χρηματοπιστωτικές αγορές κατέστησε αναγκαία την ταχεία παρέμβαση της ΕΚΤ), Μηνιαία έκθεση της ΕΚΤ για τον Αύγουστο του 2010, σ. 34 επ. (αξιολόγηση του προγράμματος αγοράς καλυμμένων ομολόγων- επισκοπήσεις), Ετήσια έκθεση της ΕΚΤ για το 2010, σ. 19 επ. (συνοπτική παρουσίαση των μέτρων με αιτιολόγηση), Έκθεση για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα 2011, σ. 21 στ (θα διατηρηθεί η πλήρης κατανομή στις πράξεις αναχρηματοδότησης της ΕΚΤ).
Προσοχή: Η οικονομική εγκυκλοπαίδεια προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για ιδιωτικούς σκοπούς χωρίς ρητή συγκατάθεση!
Καθηγητής Πανεπιστημίου Dr. Gerhard Merk, Dipl.rer.pol., Dipl.rer.oec.
Καθηγητής Dr. Eckehard Krah, Dipl.rer.pol.
Διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου: info@jung-stilling-gesellschaft.de
https://de.wikipedia.org/wiki/Gerhard_Ernst_Merk
https://www.jung-stilling-gesellschaft.de/merk/
https://www.gerhardmerk.de/