23 kwietnia 2010 roku Grecja, członek strefy euro z prawie jedenastomilionową populacją, musiała zwrócić się o pomoc finansową do swoich sąsiadów z euro i Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Kraj był praktycznie na skraju narodowego bankructwa. Przez lata konsumpcja znacznie przewyższała produkcję. Dlatego też dług narodowy zgromadzony poprzez zapożyczanie się za granicą wzrósł do zawrotnych (staggering) wysokości. Na rynku finansowym Grecja praktycznie nie była w stanie uplasować nowych obligacji po tym, jak okazało się, że niedobór wydatków publicznych w stosunku do dochodów w 2010 roku szacowany jest na co najmniej 15 procent (pułap uzgodniony w pakcie stabilności i wzrostu wynosi 3 procent). – Pakiet pomocowy dla Grecji – wywołał spory o to, czy taka siatka bezpieczeństwa nie wysłała niewłaściwych sygnałów do innych słabszych członków strefy euro. Jeśli państwo wie, że w sytuacji kryzysowej otrzyma wsparcie, wówczas rząd powstrzyma się od podejmowania niepożądanych działań (takich jak ograniczanie wydatków rządowych, których nie można sfinansować z własnych sił ekonomicznych, podnoszenie podatków, wydłużenie czasu pracy, podwyższenie wieku emerytalnego). – Zasada równych szans na rynku finansowym została poważnie naruszona przez bailout. Wiele (zwłaszcza francuskich) instytucji bez wahania kupowało greckie obligacje rządowe, bo ich rentowność była kusząca. Inne banki unikały tych obligacji, bo jasno oceniały wysokie ryzyko straty. Ratowanie ich ryzykownych konkurentów było oczywiście niekorzystne dla ostrożnych instytucji, które słusznie postrzegały siebie jako przegranych. – Pojawiło się również pytanie, na ile i jak długo obywatele innych państw członkowskich będą gotowi płacić za deficyty innych krajów UGW; innymi słowy, czy przewagę uzyskają te siły polityczne, które za cel postawiły sobie rozwiązanie unii walutowej. – Wreszcie z niepokojem zauważono, że Międzynarodowy Fundusz Walutowy wspierał kraj, który znajdował się w trudnej sytuacji nie z powodu zadłużenia w walucie obcej (xeno currency), ale z powodu nadmiernego zadłużenia we własnej walucie, czyli w euro. – Okazało się, że błędnie oceniono, iż mały członek, jakim jest Grecja, nie może zagrozić wielkiej całości, czyli UGW. – Warto wspomnieć, że wraz z EUR obywatele Grecji po raz pierwszy w swojej najnowszej historii otrzymali stabilną walutę, ale teraz powszechnie przypisują innym (ale przede wszystkim Niemcom) przyczyny krajowego bankructwa. Również członkostwo Grecji w strefie euro spowodowało spadek stóp procentowych do niespotykanych wcześniej w tym kraju niskich poziomów. Stymulowało to zaciąganie kredytów; ale jak się okazało, mało na inwestycje, które miały poprawić i powiększyć zasób kapitału, a tym samym wzmocnić konkurencyjność. Raczej duża część kredytów poszła na luksusową konsumpcję (zwłaszcza zakup drogich samochodów i jachtów) oraz na nierentowne budynki. (Powszechne) strajki, marsze i masowe wiece sprzeciwiały się cięciom wydatków rządowych i dostosowaniu gospodarki do średniego poziomu europejskiego. – Żądane przez wielu wyjście Grecji ze strefy euro było postrzegane jako wysoce niebezpieczne; choćby dlatego, że za tym przykładem mogłyby pójść Irlandia, Portugalia, Hiszpania i być może Włochy. Niemieckie banki miały w 2010 roku bardzo wysokie wierzytelności wobec Włoch i ClubMed. Z dnia na dzień stałyby się one wierzytelnościami walutowymi w wątpliwej walucie krajowej, co mogłoby doprowadzić do krachu w niemieckich bankach. Dodatkowo nastąpiłaby silna aprecjacja pozostałej części euro. Aby uniknąć takich reakcji łańcuchowych, postanowiono udzielić Grecji szerokiej i wciąż nowej pomocy finansowej. – Na początku marca 2012 roku posiadacze greckich obligacji rządowych zostali “dobrowolnie zmuszeni” do zrzeczenia się połowy swoich roszczeń. Ale przynajmniej EBC miał w swoim portfelu na początku 2014 roku ponad dwudziestoprocentowe greckie obligacje rządowe w trakcie swoich kontrowersyjnych transakcji outright w polityce monetarnej. – Zob. automatyzm wyrównawczy, strajk inwestorów, bail-out, korekta bilansu, blame game, wywłaszczenie, zimno, potencjał szantażu, euroobligacje, Europejska Agencja Długu, Europejska Unia Walutowa, błąd fundamentalny, Europejski Mechanizm Stabilizacyjny, Europejski Fundusz Walutowy, dług warunkowy, wybuchowa UGW, bilans EBC, stabilność finansowa, teza Friedmana, gold backing, gold sacrifice, Grexit, presja rówieśników, konsolidacja fiskalna, kryzys irlandzki, Neuro, klamra polityczna, niewywiązanie się z zobowiązań politycznych, bailout, efekt blowback, zdolność obsługi zadłużenia, solidarność, finansowe, specjalne prawo ciągnienia, zablokowane konto, presja na dług państwowy, pakt stabilności i wzrostu, błąd podstawowy, ramy zarządzania, reformy strukturalne, unia transferowa, nadmierny popyt, makroekonomia, podatek od bogactwa, związek dług-produktywność, przestrzeganie umowy, wzrost-fakt zadłużenia, historyczne, przymusowe wywłaszczenie. – Por. raport miesięczny EBC z maja 2010 r., s. 50 i nast. (działania podjęte przez Grecję w celu spełnienia kryteriów z Maastricht), raport miesięczny Deutsche Bundesbank z maja 2010 r., s. 12 i nast. (krytyczne uwagi na temat gwarancji w trakcie greckiego bailoutu), raport miesięczny EBC z czerwca 2010 r., s. 38 i nast. (bliskie załamanie systemu finansowego na początku maja z powodu problemów z Grecją), raport miesięczny Deutsche Bundesbank z lipca 2010 r., s. 23 ff. (o podstawach), s. 49 (wpływ kryzysu greckiego na kurs euro), Raport miesięczny Deutsche Bundesbank z sierpnia 2010 r., s. 43 (różnice w rentowności dziesięcioletnich obligacji rządowych 2009 i 2010), Raport roczny EBC z 2010 r., s. 21 (uzasadnienie działań EBC), Raport roczny BaFin z 2010 r., s. 15 i następne (tam również przegląd terminów zapadalności i rentowności greckich obligacji rządowych), Raport miesięczny Deutsche Bundesbank z czerwca 2011 r., s. 29 i nast. (różnice w rentowności obligacji rządowych w strefie euro; przeglądy; podejścia wyjaśniające), Financial Stability Report 2011, s. 18 i nast. (środki wsparcia w szczegółach), Raport miesięczny Deutsche Bundesbank z listopada 2011 r., s. 43 (premie za obligacje rządowe Świnoujścia od 2009 r.), Raport roczny 2011 BaFin, s. 86 i nast, s. 117 f. (kwestie odpisów na greckie obligacje rządowe), BaFin Annual Report 2012, s. 19 (wyliczenie środków pomocowych).
Uwaga: Encyklopedia finansowa jest chroniona prawem autorskim i bez wyraźnej zgody może być wykorzystywana wyłącznie do celów prywatnych!
Profesor uniwersytecki Dr. Gerhard Merk, Dipl.rer.pol., Dipl.rer.oec.
Prof. Dr. Eckehard Krah, Dipl.rer.pol.
Adres e-mail: info@jung-stilling-gesellschaft.de
https://de.wikipedia.org/wiki/Gerhard_Ernst_Merk
https://www.jung-stilling-gesellschaft.de/merk/
https://www.gerhardmerk.de/