Openbare lening, nationale lening, staatslening

Een obligatie uitgegeven door de overheid als geheel – met inbegrip, in sommige statistieken, van overheidsorganen binnen de overheid als geheel. – In tijden van onzekerheid op de financiële markt is er steeds meer vraag naar overheidspapier, waardoor de prijs ervan stijgt en het rendement daalt. De kredietwaardigheid van de staat als emittent van obligaties wordt door beleggers blijkbaar hoger ingeschat dan die van ondernemingen. Dit komt omdat alleen de staat de mogelijkheid heeft om verplichte belastingen te heffen. Op die manier kan zij de middelen verkrijgen om haar financiële slagkracht te behouden en haar schulden af te lossen. – Weliswaar is meermaals gebleken, vooral tijdens de Griekse crisis, dat wanneer een staat met een te zware schuldenlast te kampen heeft en met een nationaal bankroet wordt bedreigd, het vertrouwen in deze effecten plotseling afneemt en beleggers hun portefeuilles leeghalen. Het is echter de vraag of in dergelijke gevallen de staatsobligaties werden gegarandeerd door instellingen zoals het Europees stabilisatiemechanisme. Dit creëert de verkeerde prikkels voor tekortlanden en voor de kopers van hun schuldinstrumenten. Men kan er immers op vertrouwen dat de belastingbetalers van andere staten zo nodig zullen bijspringen. Daarom werd het stabilisatiefonds voor financieel zwakke eurolanden pas in 2013 opgericht – vooral onder druk van Duitsland. Vanaf dat moment moeten de houders van staatsobligaties bereid zijn een deel van hun vorderingen op te geven om een staat in moeilijkheden te redden. Alleen al deze aankondiging had tot gevolg dat vervallende staatsobligaties van wankele EMU-lidstaten als Griekenland, Ierland, Portugal, Spanje en Italië vanaf 2013 met een hoge korting werden verhandeld. Dit leidde dan weer tot soms felle verwijten aan het adres van Duitsland, dat – als voornaamste financier van de staatsschuld van deze landen – werd beschuldigd van een gebrek aan solidariteit. Zoals zo vaak het geval is, kregen die staten de schuld die een deel van het door hun burgers gegenereerde sociale product beschikbaar stelden om anderen te redden in plaats van de druk op te voeren op degenen die boven hun stand leven. – Begin maart 2012 werden de houders van Griekse staatsobligaties “vrijwillig gedwongen” om af te zien van de helft van hun vorderingen. – Het feit dat de Europese faciliteit voor financiële stabilisatie volgens de ideeën van veel politici moet dienen als een vangnet voor waardeloze staatsobligaties – waarbij de bestaande wetgeving wordt omzeild – is echter een zorgwekkend signaal voor de toekomst van de eurozone. – De ervaring met Griekse staatsobligaties, waarvan de marktwaarde in 2011 in sommige gevallen tot de helft is gedaald, heeft ertoe geleid dat veel banken staatsobligaties in hun boeken ook met eigen vermogen ondersteunen, bovenop de eigenvermogensvereisten van Bazel III. In de Asset Quality Review wordt de waardering van staatsobligaties als een van de grootste problemen beschouwd. Het wordt thans echter onbetwistbaar geacht dat aan deze effecten hoe dan ook een precies gerechtvaardigd risicogewicht moet worden toegekend. Er bestaat niet meer zoiets als “veilige haven staatsobligaties”. – Zie obligaties van agentschappen, reddingsoperatie, balanstrucs, soevereiniteit, schuldvraag, Europese Monetaire Unie, fundamentele fout, val van de ECB, fiscaal agent, geldvermenigvuldiging, interne monetaire unie, schepping, moreel risico, beleidsverzuim, houdbaarheid van de schuld, zevenprocentsgrens, overheidspapier, zuidelijk front, transferunie, activabelasting, contractuele trouw, preeffect, rendementscurve, gedwongen onteigening. – Zie over de internationale verschillen in rendementen en de gevolgen daarvan ECB Maandbericht van april 2005, blz. 10 e.v, ECB-maandverslag van september 2005, blz. 35 e.v. (ook hier wordt een verband gelegd tussen de rendementsverschillen van individuele overheidsobligaties en de kredietrating), Deutsche Bundesbank-maandverslag van oktober 2006, blz. 29 e.v. (gedetailleerde presentatie met veel overzichten), ECB-maandverslag van november 2008, blz. 34 e.v. (rendementsverschillen ook tussen de obligaties van individuele leden van het eurogebied; overzichten), ECB-maandverslag van december 2008, blz. 39 e.v. 39 e.v. (sterke volatiliteit van de rendementen op overheidsobligaties als gevolg van de financiële crisis; overzichten), ECB Maandverslag van september 2009, blz. 38 e.v. (rendementsverschillen op overheidsobligaties in het eurogebied tijdens de financiële crisis, overzichten; referenties), BaFin Jaarverslag 2009, blz. 23 (vergelijking van de rendementen op tienjaars overheidsobligaties in Duitsland en de VS sinds 2005), Financial Stability Report 2010, blz. 34 e.v. (risico’s van tegenvallende overheidsobligaties), Maandverslag van de Deutsche Bundesbank van juni 2011, blz. 29 e.v. (rendementsverschillen van overheidsobligaties in het eurogebied; overzichten; verklarende benaderingen), Maandverslag van de Deutsche Bundesbank van november 2011, blz. 43 (premies voor staatsobligaties van varkens sinds 2009), Jaarverslag 2011 van de ECB, blz. 43 e.v. (transmissie-effecten van onzekerheden over overheidsobligaties naar andere sectoren van de economie; overzichten), Maandverslag van de ECB van maart 2012, blz. 51 e.v. (Uitgiften en bezit van staatsobligaties sinds 2006 in de eurozone uitgesplitst naar diverse aspecten; talrijke illustraties; tendens tot substitutie van langlopende obligaties door kortlopend papier), Maandverslag van de Deutsche Bundesbank van november 2013, blz. 33 e.v. (Staatsobligaties aangehouden door binnenlandse banken in de eurozone; overzicht).

Opgelet: De financiële encyclopedie is auteursrechtelijk beschermd en mag zonder uitdrukkelijke toestemming alleen voor privé-doeleinden worden gebruikt!
Universiteitsprofessor Dr. Gerhard Merk, Dipl.rer.pol., Dipl.rer.oec.
Professor Dr. Eckehard Krah, Dipl.rer.pol.
E-mailadres: info@jung-stilling-gesellschaft.de
https://de.wikipedia.org/wiki/Gerhard_Ernst_Merk
https://www.jung-stilling-gesellschaft.de/merk/
https://www.gerhardmerk.de/