Een beleid van een centrale bank dat uitsluitend of overwegend gericht is op de verstrekking van een hoeveelheid geld die zij voor ogen heeft, en niet of nauwelijks op de rentetarieven. – In tijden van financiële crises, zoals in Japan na 1990 en wereldwijd in 2009, lijkt dit beleid het aangewezen middel om een kredietschaarste te voorkomen en een recessie op te vangen. – In detail zijn er verschillende manieren, namelijk de centrale bank – koopt staatsobligaties, waardoor de geldhoeveelheid wordt uitgebreid; tegelijkertijd is de toegenomen vraag op de kapitaalmarkt bedoeld om de rendementen van langlopend papier te verlagen en druk uit te oefenen op het renteniveau in zijn geheel; – koopt bedrijfsobligaties en handelspapier. Op deze wijze wordt de liquiditeitsvoorziening aan ondernemingen rechtstreeks door de centrale bank gegarandeerd, ondanks een liquiditeitskrapte. Deze vorm van kwantitatieve versoepeling werd – naast de aankoop van staatsobligaties – door de Amerikaanse Federal Reserve in het voorjaar van 2009 gekozen, ook al worden kleine en middelgrote ondernemingen die niet kunnen uitgeven en afhankelijk zijn van bankleningen, hierdoor benadeeld, d.w.z. dat er duidelijk sprake is van oneerlijke concurrentie; – koopt gedekte obligaties, aan de kwaliteit waarvan speciale eisen worden gesteld – zoals ratingniveau, geschiktheid als onderpand bij de centrale bank, emissiebedrag van de desbetreffende uitgifte; instellingen kunnen deze rentedragende papieren dus inwisselen voor geld van de centrale bank. In juli 2009 heeft de ECB voor 60 miljard euro obligaties met activa als onderpand (gedekte obligaties zoals Pfandbriefe) van de banken gekocht; – zij koopt geen effecten, maar neemt ze als onderpand voor de verstrekking van liquiditeit (centrale-bankgeld) van banken. Tegelijkertijd versoepelt het de eisen voor beleenbaar onderpand (papier dat in aanmerking komt voor herfinanciering bij de centrale bank) en verlengt het de termijn waarbinnen de banken deze leningen aan de centrale bank moeten terugbetalen (repo-transacties). Deze vorm van kwantitatieve versoepeling werd door de ECB gebruikt voordat zij in juni 2009 ook Pfandbriefe en gedekte obligaties opkocht voor een totaalbedrag van 60 miljard EUR. De beschreven variant wordt ook wel “passieve kwantitatieve versoepeling” (versterkt kredietondersteuningsbeleid) genoemd. Het wordt beschouwd als de beste vorm van kwantitatieve versoepeling. Alleen al het feit dat de liquiditeitsverruimende herfinancieringstransacties beperkt zijn in de tijd, betekent dat de verstrekte liquiditeit aan het einde van de looptijd uit het systeem vloeit, d.w.z. dat het gecreëerde geld terugkeert naar de centrale bank (automatische exit-operatie). Natuurlijk dacht de ECB dat zij in mei 2010 voor het eerst staatsobligaties zou moeten opkopen in het kader van de Griekse crisis, omdat op dat moment een ineenstorting van het financiële systeem op handen was. – Het nadeel van elk beleid van kwantitatieve versoepeling is dat de banken de ontvangen liquiditeit vaak niet gebruiken – zoals de bedoeling van de maatregel is – om leningen aan klanten te verstrekken, maar in plaats daarvan gebruiken om hun financiële reserves op te pompen of zelfs het goedkope geld in het buitenland te beleggen om rente te verdienen. Uiteindelijk komt het geld niet terecht in de reële economie, zoals eigenlijk de bedoeling was van de maatregel. Hoe dan ook, investeringen worden nauwelijks gestimuleerd door kwantitatieve versoepeling. Bovendien betekenen de kunstmatig lage rentetarieven een verlies voor de spaarders. Berekend is dat de Duitse burgers alleen al door de dieetrendementen op bankdeposito’s 36 miljard euro per jaar zijn misgelopen. – Ten slotte leert de financiële geschiedenis ons zonder enige twijfel dat goedkoop geld vroeg of laat tot speculatieve zeepbellen leidt. – Zie overdrijving, centraal bankieren, aankopen, centraal bankieren, bazooka, balansaanpassing, bloedtol, carry trades, gedekte obligaties, verbod op tekortfinanciering, dieetrendement, driejarige tender, Europese Monetaire Unie, fundamentele fout, financiële crisis, lasten, Friedman-these, money lender of last resort, credit crunch, credit support, extended, Larghezza, liquidity trap, fixed rate tender, collateral, marketable, southern front, stealth policy, redistribution, central bank-induced, loss-loan relationship, full allotment, twelve-month tender. – Zie Jaarverslag 2008 van de Deutsche Bundesbank, blz. 34 e.v. (liquiditeitsverstrekking door de ECB tijdens de financiële crisis), Maandverslag van de ECB van maart 2009, blz. 31 e.v. (overzichten 2004-2008), Jaarverslag 2008 van de ECB, blz. 113 e.v. (presentatie van de maatregelen in het kader van de liquiditeitsverstrekking tijdens de financiële crisis), Maandverslag van de ECB van juni 2009, blz. 37 e.v. (maatregelen van de ECB in detail; overzichten), Maandverslag van de ECB van juli 2009, blz. 85 e.v. (Monetair beleid van de ECB tijdens de financiële crisis; overzichten), Maandverslag van de ECB van augustus 2009, blz. 37 e.v. (Effecten van de eerste langerlopende herfinancieringstransactie met een looptijd van één jaar), Maandverslag van de Deutsche Bundesbank van augustus 2009, blz. 46 (Aankoop van gedekte obligaties door de ECB; overzichten), Maandverslag van de ECB van december 2009, blz. 39 e.v. (Liquiditeitsvoorziening augustus 2007 tot 2009; overzichten), Jaarverslag 2009 van de Deutsche Bundesbank, blz. 34 e.v. (effect van kwantitatieve versoepeling; overzichten), ECB Jaarverslag 2009, blz. 17 e.v. (opsomming en beoordeling van bijzondere maatregelen), Financieel Stabiliteitsverslag 2009, blz. 93 e.v. (beoordeling van alle bijzondere monetaire-beleidsmaatregelen; gedetailleerde presentatie; veel overzichten), ECB Maandverslag januari 2010, blz. 67 e.v. (ECB monetair beleid in de financiële crisis; opsomming en beoordeling van afzonderlijke maatregelen), ECB Maandverslag juni 2010. p. 24 e.v. en p. 33 e.v. (dramatische situatie op de financiële markten maakte snelle interventie door de ECB noodzakelijk), ECB Maandverslag van augustus 2010, p. 34 e.v. (aankoopprogramma van gedekte obligaties geëvalueerd; overzichten), ECB Jaarverslag 2010, p. 19 e.v. (samenvattende presentatie van maatregelen met motivering), Financieel Stabiliteitsverslag 2011, p. 21 e.v. (volledige toewijzing bij herfinancieringstransacties van de ECB zal worden gehandhaafd).
Opgelet: De financiële encyclopedie is auteursrechtelijk beschermd en mag zonder uitdrukkelijke toestemming alleen voor privé-doeleinden worden gebruikt!
Universiteitsprofessor Dr. Gerhard Merk, Dipl.rer.pol., Dipl.rer.oec.
Professor Dr. Eckehard Krah, Dipl.rer.pol.
E-mailadres: info@jung-stilling-gesellschaft.de
https://de.wikipedia.org/wiki/Gerhard_Ernst_Merk
https://www.jung-stilling-gesellschaft.de/merk/
https://www.gerhardmerk.de/